هنر نوشتن یک گزارش خوب و تأثیرگذار چیزی است که کار یک مهندس را به اوج ارزش خود رسانده و همهی درونمایههای آن را به خواننده میرساند. کتابِ در دست نوشتهی یک دانشمند برجستهی صنعتی در دانشگاه کُرنِل ایالات متحدهی آمریکا است که به دست انتشارات مَکگِراوهیل در لندن و نیویورک چهار بار به چاپ رسیده است. از پیشگفتار نویسنده این چنین بر میآید که این کتاب سالها یک طرح درس تثبیت شده در این دانشگاه در دانشکدهی مهندسی شیمی بوده باشد. تا تاریخ نوشتن این یادداشت، 80 سال از واپسین چاپ این کتاب میگذرد. اگر یک خواننده از من بپرسد چرا منابع تازهتر مورد توجه قرار نگرفته است؟ پاسخم این خواهد بود که: بهتر است منابع تازهتر را بخواند و متوجه تفاوتها بشود. آشنایی با رسالت و ریشههای کار مهندسی، سادگی و اصالت در گفتارِ نویسنده همهی سه چیزی بودهاند که موجب انتخاب و معرفی این کتاب شدند. در فصلهای آغازین این کتاب به اندازهی کافی بر ضرورت نوشتار مهندسی، چرایی و کمینه الزامات آن پرداخته شده است. از این رو در اینجا به برخی از دلایل انجام این ترجمه میپردازم.
آ) کاستی در توان نوشتار مهندسی در میان بیشتر دانشآموختگان دانشگاهها دیده میشود. بسیار پیش میآید که یک مهندس با رتبهی ممتاز از دانشگاه و چاپ چند مقالهی علمی؛ در توصیف یک دستگاه و یا برازش و درستیسنجیِ چند دادهی به دست آمده از یک فرایند در صنعت ناتوان است.
ب) اکنون در صنعت نوشتن گزارشهای فنی تا حدودی بسیاری به دست فراموشی سپرده شده و بازگشتها به پیشینهی سامانههای صنعتی به درستی انجام نمیشود؛ که به نظر دلیل اصلی آن کاستی در نوشتار و وجود نداشتن سوابقِ مطالعه شدهی سامانهها در مراکز پیشینهنگاریِ اسناد مهندسی در صنایع است.
پ) یکی از مشکلات بزرگ در صنایع پدیدهی خوردگی است که فراتر از صنعت؛ بخشی از تولید ناخالص ملی را تحت تأثیر قرار میدهد. رخدادن خوردگی در صنایع افزون بر به وجود آوردن مشکلاتی در راه تولید و کیفیت فراوردهی میانی و پایانی، منجر به تحمیل سرمایهگذاریِ نو و به وجود آمدن برخی مشکلات زیست محیطی نیز میشود. با پانزده سال کار در صنعت پالایش گاز و مهندسی یوتیلیتی (جانبیها) و ارتباط مؤثر با دانشمندان و پژوهشگران خوردگی در این رسته دانستم که یک شکاف بزرگ میان دو دسته از کارشناسان در صنایع وجود دارد: مهندسان فرایند و مهندسان مواد. از این رو بر پایهی تجارب موجود و مرور اسنادِ مهندسی فرایند که خود مسئول فراهم آوردن یکایک آنها در این سالها بودهام؛ به این باور رسیدم که میتوان بخشی مهم از این شکاف را با گزارشهای فنی مؤثر و البته دامنهدار از وضعیت راهبری فرایندها و نمودن انحرافهای فرآیندی در پارامترهای عملیاتی تأثیرگذار بر روی خوردگیِ مواد ساخت تجهیزاتِ پالایشگاهی و دیگر صنایع انرژی به کمینهی خود رساند.
بر پایهی پیشنهاد یکی از دوستان اهل دانش قرار بود از نمونه گزارشهای موجود در صنعت پالایش گاز به قلم مترجم، دست کم دو گزارش به عنوان افزودهها به این ترجمه بیافزایم. اما چنان که پس از آن رقم خورد در یک کتاب جداگانه که اکنون بخشهایی از آن به پایان رسیده است؛ این مورد با گستردگیِ مناسب در دسترس خوانندگانِ اهل دانش و جستجوگر قرار خواهد گرفت.
در بخشهای مختلف کتاب به مواردی برمیخوریم که با توجه به پیشرفتهای نرمافزاری میتوان آنها را منسوخ دانست. در آغاز تصمیم گرفتم همهی مواردی که با اتمسفر کار در سال 2023 همخوانی ندارند از بدنهی اصلی نوشته حذف نمایم، اما ضمن اینکه با اخلاق ترجمه همخوانی نداشت، وجود آنها گویای این نکته نیز بود که گزارشنویسی فنی تا چه اندازه مورد توجه مراکز مهم آموزشی در کشورهای صنعتی از دهههای گذشته بوده است و عملا میتوان یک استناد مهم به ضرورت ادامهی این راه در دانشگاه و صنعت کشور با توجه به پیشرفتهایی داشت که امروز در تکنولوژی ارتباطات و نرمافزارها به دست آمدهاند.
امیدوارم این ترجمه مورد توجه دانشجویان، دانش آموختگان و نیز مهندسان بخشهای مختلف صنعت به ویژه صنایع فرایندی مانند نفت، گاز و پتروشیمی قرار گیرد، و آغازی برای تغییر در نگرش نسبت به روشهای مستندسازیِ گزارشپایه در صنایع و نیز تغییراتی در الگوی آموزشهای مهندسی و در پایان افزودن طرح درسهایی در آموزش عالی باشد